Kamulaştırılmış Taşınmaz Hakkında Ortaklığın Giderilmesi Davası Kabul Edilir Mi?

Kamulaştırma Kararı Olan Taşınmazda Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) Davası Açılabilir mi?

Mülkiyet hakkının en yaygın kullanım biçimlerinden biri olan paylı veya elbirliği mülkiyetinde, hissedarların ortaklığı sonlandırmak istemesi halinde başvurdukları hukuki yol Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) davasıdır.

Ancak özel hukuktan kaynaklanan bu paylaşım hakkı, kamu hukuku karakteri taşıyan kamulaştırma işlemi ile karşılaştığında durum değişir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre; bir taşınmaz hakkında kamu yararı kararı alınarak kamulaştırma işlemi başlatılmışsa, o taşınmaz artık kamusal bir amaca özgülenmiş sayılır. Türk Medeni Kanunu'nun 698. maddesi uyarınca, amaca özgüleme hali, ortaklığın giderilmesi davasının görülmesine engel teşkil eden yasal bir kısıtlamadır.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 2016/14169 E., 2020/2466 K. sayılı kararı, kamulaştırılan bir taşınmazın artık hissedarlar arasında satışa konu edilemeyeceğini net bir şekilde ortaya koymaktadır. Karara konu olayda; belediye tarafından yol ve park alanı olarak kamulaştırma kararı alınan bir taşınmaz için hissedarlardan biri satış yoluyla ortaklığın giderilmesini talep etmiştir.

Mahkeme davayı kabul etse de Yargıtay, kamulaştırma işleminin kesinleşmesiyle birlikte idarenin paydaş konumuna geldiğini ve taşınmazın kamulaştırma amacına aykırı şekilde satışa çıkarılamayacağını belirtmiştir. Yani, devletin "ben burayı yol yapacağım" dediği bir arsayı, mahkeme "satın parasını bölüşün" diyerek ihaleye çıkaramaz.

Ancak bu kuralın "kısmi kamulaştırma" hallerinde önemli bir istisnası bulunmaktadır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 2014/15489 E., 2014/14468 K. sayılı kararında vurgulandığı üzere; eğer taşınmazın tamamı değil de sadece bir kısmı kamulaştırılmışsa (örneğin DSİ kanalı veya yol geçişi için), mahkemenin davayı hemen reddetmemesi gerekir.

Bu durumda yapılması gereken, kamulaştırılan kısım ile geriye kalan kısmın teknik olarak birbirinden ayrılıp ayrılamayacağının (ifraz) araştırılmasıdır. Eğer imar mevzuatı açısından ifraz mümkünse, kamulaştırılan kısım ayrılarak idareye bırakılır, geriye kalan temiz parsel üzerinden ortaklığın giderilmesine karar verilebilir.

Sonuç olarak, hissedarların üzerinde kamulaştırma şerhi bulunan veya kamulaştırma süreci başlamış gayrimenkuller için izale-i şüyu davası açarken çok dikkatli olmaları gerekir. Taşınmazın tamamı kamulaştırma kapsamındaysa dava hukuki yarar yokluğu ve amaca özgüleme nedeniyle reddedilecektir.

Fakat sadece bir bölümü etkileyen bir kamulaştırma varsa, uzman bir harita mühendisi ve hukukçu desteğiyle ifraz şartlarının zorlanması, mülkiyetin geri kalan kısmının kurtarılmasını ve paylaşılmasını sağlayabilir. Bu tür davalarda tapu kaydındaki şerhlerin ve idari kararların analizi davanın kaderini belirleyen en temel unsurdur.

Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davasıyla ilgili detaylı bilgi edinmek için Yargıtay Kararları Işığında Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası, Ortaklığın giderilmesi davalarında davalı yararına vekalet ücretine hükmedilir mi?, Banka hesabındaki miras kalan para için ortaklığın giderilmesi davası açılabilir mi?, Kat Mülkiyetine Geçiş Suretiyle Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu),  Tapuya "yol" olarak tescil edilen taşınmaz için ortaklığın giderilmesi davası açılabilir mi?, Birden fazla taşınmaz için ortaklığın giderilmesi davası taşınmazlardan birinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabilir mi?, Paydaş olmayan kişinin açtığı ortaklığın giderilmesi davasının reddi gerekir., Paylı mülkiyete tabi taşınmazlarda alacaklının ortaklığın giderilmesi davası açması mümkün müdür?, Davacı ortaklığın giderilmesi davasından feragat ederse ne olur?, Ortaklığın giderilmesi davasına konu taşınmaz üzerinde intifa hakkı sahibi varsa bu kişinin de davaya dahil edilmesi gerekir., Alacaklı tarafından açılan ortaklığın giderilmesi davasında satış bedeli kime ödenir?, Ortaklığın giderilmesi davasında ilamlı takip yoluyla satış istenebilir mi?, Tapu iptal tescil davalarının ortaklığın giderilmesi davası için bekletici mesele yapılması gerekir., Miras taksim sözleşmesi yapılmışsa ortaklığın giderilmesi davası açılabilir mi?, Kat karşılığı inşaat sözleşmesine konu taşınmaz için ortaklığın giderilmesi istenebilir mi?, Aile konutu şerhi bulunan taşınmaz hakkında ortaklığın giderilmesi davası açılabilir mi?, Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davasında aynen taksim nasıl yapılır?, Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası ve İntifa Hakkı başlıklı yazılarımızı da okuyabilirsiniz.

Ortaklığın giderilmesi davası, hukuki süreçler ve taşınmaz üzerindeki haklar açısından oldukça kapsamlı bir prosedürdür. Hukuki danışmanlık ve detaylı bilgi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

1- Kamulaştırılmış taşınmaz hakkında ortaklığın giderilmesi davasının kabulünün doğru olmadığına ilişkin Yargıtay Kararı

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 2016/14169 E., 2020/2466 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Sulh Hukuk Mahkemesi

Davacı vekili tarafından, davalılar aleyhine 10/07/2015 gününde verilen dilekçe ile ortaklığın giderilmesi talebi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın kabulüne dair verilen 14/07/2016 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davalı ... vekili tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

K A R A R

Dava, ortaklığın giderilmesi istemine ilişkindir.

Davacı ... vekili, ... İli, ... İlçesi, 2856 ada 40 parsel sayılı 4245 metrekare yüzölçümündeki taşınmazda ortaklığın mümkünse aynen taksim değilse satış suretiyle giderilmesini talep etmiş, 22.06.2016 tarihli dilekçe ile davadan feragat etmiştir.

Davalı ... vekili, dava konusu taşınmaz hakkında kamulaştırmasız elatma tazminatı ve tapu iptali ve tescil davası açtıklarını belirterek bekletici mesele yapılmasını istemiştir.

Davalı ... vekili 19.04.2016 tarihli celsedeki beyanında "her ne kadar idaremizce kamulaştırma kararı alınmış ise de dava konusu taşınmaz henüz kamulaştırılmamıştır. Dava konusu taşınmazın satışına karar verilmesini isterim" demiştir.

Mahkemece, davanın kabulü ile dava konusu taşınmaz üzerindeki ortaklığın satış yolu ile giderilmesine karar verilmiştir.

Hükmü, davalı ... İpekçi vekili temyiz etmiştir.

Paydaşlığın (ortaklığın) giderilmesi davaları, paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyetine konu taşınır veya taşınmaz mallarda paydaşlar (ortaklar) arasında mevcut birlikte mülkiyet ilişkisini sona erdirip ferdi mülkiyete geçmeyi sağlayan, iki taraflı, tarafları için benzer sonuçlar doğuran davalardır.

Hukuki bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle, paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir. (TMK m 698/1)

Somut uyuşmazlıkta, dava konusu taşınmaz imar planında yol ve park alanına isabet etmesi nedeniyle davalı ... Belediyesinin 21.10.2015 tarihli ve 954 sayılı Encümen kararı ile kamulaştırılmıştır. Kamulaştırma kararının kesinleşmesi üzerine davalı belediye 2856 ada 40 parsel sayılı taşınmazda paydaş durumuna gelmiştir. Kamulaştırma amacına aykırı olacak şekilde davalı belediye tarafından davaya devam olunması ve mahkemece dava konusu taşınmazdaki ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün açıklanan nedenlerle bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenle; davalı ... İpekçi vekilinin temyiz itirazlarını kabulü ile hükmün BOZULMASINA, peşin yatırılan harcın istek halinde yatırana iadesine, 02.03.2020 tarihinde oy birliği ile karar verildi.

2- İfrazın mümkün olması halinde kamulaştırılmamış kısım için ortaklığın giderilmesine karar verilebileceğine ilişkin Yargıtay Kararı

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 2014/15489 E., 2014/14468 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Bayburt Sulh Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 26/11/2013

NUMARASI : 2011/698-2013/581

Davacılar vekili tarafından, davalılar aleyhine 28.04.2008 gününde verilen dilekçe ile ortaklığın giderilmesi istenmesi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın kabulüne dair verilen 26.11.2013 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davalı DSİ vekili tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

K A R A R

Dava, ortaklığın giderilmesi isteğine ilişkindir.

Mahkemece, ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilmiştir

Hükmü, davalı DSİ vekili temyiz etmiştir.

TMK'nın 705. maddesi ve kamulaştırma yasası hükümleri uyarınca kesinleşmiş kamulaştırma kararı ile taşınmazın mülkiyeti kendiliğinden kamulaştırma yapan idareye geçer. Bu halde taşınmazın tapu kaydının idare adına intakal edip etmediğinin bir önemi yoktur. Taşınmaz kamulaştırma sonucu kamu malı niteliğini kazandığından artık ortaklığın giderilmesi davasına konu yapılamaz ancak taşınmazın tamamı değil de bir kısmı kamulaştırılmış ise kalan kısmın ifrazının mümkün olup olmadığı araştırılarak ifrazının mümkün olması halinde geri kalan kısım için ortaklığın giderilmesine karar verilebilir.

Somut olayda, davaya konu ..parsel sayılı taşınmazın tapu kaydının beyanlar hanesinde DSİ lehine kamulaştırma şerhi bulunduğu görülmektedir. D.. M.. 22. Bölge Müdürlüğü'nün 14.06.2013 tarihli müzekkere cevabında kamulaştırma işleminin gerçekleştiği anlaşılmaktadır.

Mahkemece, taşınmazın kamulaştırılan kısmı dışında kalan kısmın ifrazının mümkün olup olmadığının araştırılarak mümkün olması halinde ifrazı ile kalan kısım yönünden satış kararı verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş, hükmün bu nedenle bozulması gerekmiştir.

SONUÇ:Yukarıda açıklanan nedenlerle davalı DSİ vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde yatırana iadesine, 16.12.2014 tarihinde oybirliği ile karar verildi.